Δευτέρα 20 Ιουνίου 2011

ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΙΝΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1^α. Γενικα

Το σκεπτικό των διαιτητικών ινών και οι ευεργετικές τους ιδιότητες στη διατροφή και την υγεία αναπτύχθηκε από τον Barkitt και τους συνεργάτες του πριν 25 χρόνια. Η σκέψη ότι μη θρεπτικά συστατικά των τροφών μπορούν επιδρούν σε μια σειρά από λειτουργίες του εντέρου και των ασθενειών έγινε αντικείμενο μελέτης την τελευταία 10ετία.

Οι διαιτητικές ίνες συναντώνται σε μια μερίδα φυτών και το χαρακτηριστικό τους σε σχέση με τους άλλους πολυσακχαρίτες είναι ότι δεν πέπτονται από τον άνθρωπο. Πέψη των υδατανθράκων αυτών δεν γίνεται επειδή ο άνθρωπος δεν παράγει τα ένζυμα που απαιτούνται για την διάσπαση των δεσμών του μορίου τους, ένα μέρος όμως αυτών των μορίων ζυμώνονται από βακτήρια του κατώτερου γαστρεντερικού σωλήνα. Τα όσπρια, τα δημητριακά, τα φρούτα και τα λαχανικά περιέχουν διαλυτές ίνες. Σε αντίθεση με τις διαλυτές ίνες που περιέχονται μέσα στα κύτταρα, υπάρχουν και οι μη διαλυτές ίνες που βρίσκονται στο κυτταρικό τοίχωμα.. αυτή η ομάδα των διαιτητικών ινών περιέχει την κελουλόζη, την ημικελουλόζη και την λιγνίνη. Αυτές οι ίνες λόγω της ικανότητάς τους να δεσμεύουν νερό, αυξάνουν τον όγκο του περιεχομένου του εντέρου και βοηθούν στην ευκολότερη διέλευσή του από αυτό. Καλές πηγές διαλυτών φυτικών ινών είναι οι σπόροι σίτου και οι ολόκληροι σπόροι, καλές όμως πηγές αποτελούν επίσης τα λαχανικά και τα όσπρια. Κάποιες φορές υπάρχει σύγχυση στον διαχωρισμό μεταξύ των ακατέργαστων και των διαιτητικών ινών. Αυτές προσδιορίζονται στο εργαστήριο με ανάλυση. Οι ακατέργαστες ίνες αποτελούν το 1/7 ως το μισό ποσοστό.

Διαφορετικά είδη φυτών περιέχουν μια ποικιλία φυτικών ινών τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Τα φυτά αυτά μπορεί να περιέχουν πηκτίνες, κόμμεα, mucilage, κελουλόζη, ημικυτταρίνες και λιγνίνη. Η πηκτίνη και τα κόμμεα είναι διαλυτά στο νερό μόρια και βρίσκονται σο εσωτερικό των φυτικών κύτταρων. Αυτού του είδους οι φυτικές ίνες μειώνουν την μεταφορά των συστατικών μέσω του εντέρου αλλά δεν κάνουν τίποτα για την αύξηση του εντερικού όγκου.

Έχει βρεθεί ότι το αλεύρι της βρώμης είναι πιο αποτελεσματικό στην μείωση της χοληστερόλης του αίματος από αυτές που βρίσκονται στο σιτάρι. Επίσης βρέθηκε και μια παρόμοια επίδραση στην μείωση της χοληστερόλης από την πηκτίνη.

Τα οφέλη των διαιτητικών ινών δεσμεύουν νερό και κάνουν περιεχόμενο του εντερικού σωλήνα πιο μαλακό και πιο ογκώδες. Αυτού του είδους οι διαιτητικές ίνες βοηθούν στη θεραπεία και την πρόληψη της δυσκοιλιότητας, των αιμορροΐδων και της εκκολπομάτωσηs.

Επίσης σημαντική επίδραση φαίνεται να έχει η διαιτητική ίνα και στην μείωση της εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, μέσω της μείωσης της χοληστερόλης του αίματος. Τα χαμηλά επίπεδα χοληστερόλης (<200mg/dl) έχουν συνδεθεί με την μείωση εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων (Coronary Heart Disease, CHD). Το σώμα περιορίζει τα επίπεδα της χοληστερόλης μέσω της έκκρισης των χολικών οξέων. Οι διαλυτές στο νερό ίνες δεσμεύουν τα χολικά οξέα και αυτό οδηγεί σε αύξηση της αποβολής της χοληστερόλης. Έχει βρεθεί ότι κάποιες ίνες έχουν μεγαλύτερη επίδραση σ’ αυτή την διαδικασία από κάποιες άλλες. Έχει παρατηρηθεί ακόμα ότι οι διαιτητική ίνα έχει μια ευεργετική ιδιότητα και στον διαβήτη τύπου ΙΙ και της εμφάνισης κάποιων μορφών καρκίνου.( met-d-f).

Υπάρχει πλέον μια κοινή συμφωνία ότι διαιτητική ίνα είναι ένα απαραίτητο θρεπτικό συστατικό για τον άνθρωπο. Η αύξηση του εντερικού περιεχομένου δεν είναι η μόνος μηχανισμός που οι φυτικές ίνες βοηθούν στην υγεία του περιβάλλοντος του εντέρου. Ανάλογα με την πηγή προέλευσης των διαιτητικών ινών η πολυσακχαρική αλυσίδα αποσυντίθεται από βακτήρια με μια διαδικασία που ονομάζεται ζύμωση. Τα κυριότερα προϊόντα που προέρχονται από αυτή την ζύμωση είναι βραχείας αλύσου λιπαρά οξέα, οξικό οξύ και n- βουτυρικό οξύ. Αυτά τα οξέα αυτά τα οξέα προσλαμβάνονται από τα κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου και παρουσιάζουν ένα σύνολο δράσεων οι οποίες μπορεί μα σχετίζονται με φλεγμονώδεις και νεοπλαστικές ασθένειες του παχέως εντέρου.

1 .β. πόση διαιτητική ίνα την ημέρα;

Το 2002 ο Food and Nutritional Board of the National Academy of Sciences Research Council προτείνει για την διαιτητική ίνα προσλήψεις αναφοράς ανάλογα με την ηλικία (Dietary Reference Intakes, DRI) που φαίνονται στον πίνακα 1. Δεν υπάρχουν καθορισμένες τιμές που προτείνονται σε εθνικό επίπεδο. Αυτές οι τιμές αναφέρονται σε δεδομένα που προέκυψαν από πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία. Οι τιμές αυτές ποικίλουν όσον αφορά την ποσότητα από 19-38 gr/ ημέρα σε σχέση πάντοτε με την ηλικία.

Πίνακας 1: Dietary Reference Intakes (DRI) for Fiber.
Ηλικία	gr Δ.Ι/ημέρα
Παιδία
1-3 χρονών	19
4-8 χρονών	25
Άνδρες
9-13 χρονών	31
14-18 χρονών	38
19-50 χρονών	38
51+ χρονών	30
Γυναίκες
9-13 χρονών	26
14-18 χρονών	26
19-50 χρονών	25
51+ χρονών	21
Εγκυμοσύνη
<18 χρονών	28
18+ χρονών	28
Γαλακτογονία
<18 χρονών	29
18+ χρονών	29

2. ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΩΝ ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΣΩΛΗΝΑ

2.1 Γενικά

Η δράση των ινών στο έντερο γίνεται δια μέσω της ζύμωσης. Άλλες φυσιολογικές επιδράσεις εξαρτώνται κυρίως από τις φυσικές ιδιότητες των διαιτητικών ινών και δεν είναι ευθέως σχετιζόμενες με την χημική τους σύνθεση. Οι κύριες ιδιότητες που επηρεάζουν την λειτουργία του των ινών είναι οι ρεολογικές ιδιότητες των υδατοδιαλυτών στοιχείων, τα χαρακτηριστικά της επιφάνειας των μη υδατοδιαλυτών στοιχείων, οι ιδιότητες των ενυδατωμένων συμπλεγμάτων, το ιξώδες και η απορρόφηση των χολικών αλάτων.

Η δράση των ινών στο στομάχι και το έντερο εξαρτάται από τις φυσικές ιδιότητες των φυτικών ινών. Ίνες με διαφορετικά φυσικά χαρακτηριστικά μπορούν να αλλάξουν την γαστρεντερική κινητικότητα, να αλλάξουν το ιξώδες και μέσα από αυτή την αλλαγή να επιβραδύνουν την γαστρική κένωση, και να επιβραδύνουν την μεταφορά του περιεχομένου του στομάχου στο λεπτό έντερο. Επίσης το αυξημένο ιξώδες μπορεί να επηρεάσει και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών στο έντερο, γεγονός που είναι πολύ ευεργετικό σε κάποιες ασθένειες όπως είναι ο διαβήτης.

2.1.α Η ικανότητα των ινών να συγκρατούν νερό

Η διαιτητική ίνα στη αρχή είχε συνδεθεί μόνο με την επίδραση που είχε στην λειτουργία του εντέρου, δηλαδή την αντίσταση της στη πέψη και την ικανότητα της να συγκρατεί νερό στο μόριο της, που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του όγκου του εντερικού περιεχομένου και την ρύθμιση της κινητικότητας του εντέρου. Αποδεικνύεται όμως ότι αυτός δε είναι ο μόνος μηχανισμός των ινών στο έντερο. Οι ίνες με υψηλή ικανότητα in vitro να συγκρατούν νερό έχουν μικρότερη επίδραση στο βάρος των κοπράνων. Αυτή η ικανότητα των ινών εξαρτάται από την διαλυτότητα τους και από τον βαθμό μείωσης της εντερικής μικροχλωρίδας.

2.1.β Ρύθμιση της μικροχλωρίδας

Δυο από τις κύριες λειτουργίες των ινών είναι να συμμετέχουν ως υπόστρωμα στην ζύμωση στο έντερο και να ρυθμίζουν την ανάπτυξη της μικροχλωρίδας.

Η εντερική μικροχλωρίδα είναι πολύ σημαντική για το εντερικό περιεχόμενο, υπολογίζεται ότι αποτελεί το 50% των στερεών στο έντερο σε ανθρώπους με δίαιτα δυτικού τύπου. Τα βακτήρια περιέχουν κατά 80% νερό, αυτό είναι πολύ σημαντικό για την συγκράτηση νερού στο έντερο.

2.1.γ Μείωση του χρόνου παραμονής των τροφών στο έντερο

Αυξάνοντας τον όγκο στο έντερο μέσω των διαιτητικών ινών και της μικροχλωρίδας, μειώνεται ο χρόνος παραμονής του εντερικού περιεχομένου στο έντερο, το οποίο έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της απορρόφησης νερού.

Επίσης αυτή η επίδραση μειώνει και τον χρόνο επαφής των τοξινών του εντερικού περιεχομένου με την επιφάνεια του παχέως εντέρου, επαφή που ενοχοποιείται για καρκίνο και φλεγμονές.

2.1.δ. Αύξηση της παραγωγής αερίων.

Κατά την μικροβιακή ζύμωση παράγονται στο παχύ έντερο διοξείδιο του άνθρακα, υδρογόνο και μεθάνιο. Η αποθήκευση αυτών των αερίων στα κόπρανα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του όγκου τους που οδηγεί σε μια παρακίνηση προς μείωση του χρόνου παραμονής του εντερικού περιεχομένου στο έντερο. Οι ίνες που έχουν αυτή τη ιδιότητα ( κύρια υδατοδιαλυτές), οδηγούν και σε αύξηση του εντερικού μικροβιακού πληθυσμού και τη παραγωγή αερίων. Οι αδιάλυτες ίνες διατηρούν την ικανότητα τους να συγκρατούν νερό, γεγονός που αυξάνει όπως προαναφέρθηκε την τον όγκο των κοπράνων.

3. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΣΕ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

3.1. Δυσκοιλιότητα

Η δυσκοιλιότητα είναι μια πάθηση που σχετίζεται με το παχύ έντερο. Είναι ένα σύμπτωμα παρά μια ασθένεια. Τα κυριότερα συμπτώματα είναι η χαμηλή κινητικότητα του εντέρου, μη ρυθμική αποβολή των κοπράνων, δυσκολία στη αφόδευση, αίσθημα ατελούς κένωσης του εντέρου, αποβολή σκληρών κοπράνων.

Η δυσκοιλιότητα μπορεί να είναι αποτέλεσμα διαφόρων ασθενειών, όπως οργανικές διαταραχές κινητικότητας του εντέρου, με αποφράξεις, νευρολογικές διαταραχές, πρωκτικές διαταραχές, μεταβολικές και ενδοκρινικές διαταραχές. Επίσης μπορεί να είναι συνοδό σύμπτωμα στην λήψη κάποιων φαρμάκων ή στην αφυδάτωση και την ακινησία. Δυσκοιλιότητα όμως μπορεί να παρατηρηθεί και σε έλλειψη οργανικών παθήσεων, σαν ιδιοπαθής δυσκοιλιότητα, συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις συνδυάζεται με έλλειψη άσκησης, χαμηλή λήψη ινών, ασταθή τρόπο ζωής, μακρινά ταξίδια, εισαγωγή σε νοσοκομείο κτλ.

Μια σειρά από μελέτες έχουν βεβαιώσει τα θετικά αποτελέσματα που έχει η Δ.Ι στην πρόληψη και την θεραπεία της δυσκοιλιότητας σε διάφορες ομάδες ασθενών, έτσι μια συστηματική επισκόπηση είναι εφικτή. Οι επεμβατικές μελέτες έγινα με χρήση καθαρκτικών αύξησης όγκου, οσμωτικά καθαρκτικά, διεγερτικά, και μαλακτικά (softening) καθαρκτικά. Αποκλείστηκαν ασθενείς που παρεντερικά. Μελετήθηκα 1815 ασθενείς. Από τις συγκριτικές μελέτες που που έγιναν με ασθενείς που πήραν placebo. Οι μελετητές κατέληξαν ότι οι ασθενείς που έπαιρναν Δ.Ι και καθαρκτικά αύξησης όγκου, είχαν μείωση των κοιλιακών πόνων και βελτίωση της υφής των κοπράνων συγκριτικά με αυτούς που έπαιρναν placebo. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι οι Δ.Ι και τα καθαρκτικά αυξάνουν λίγο την περισταλτικότητα του εντέρου.

Δεν είναι δυνατόν να καθοριστεί η καλύτερη θεραπεία για για διαφορετικούς τύπους ασθενών ή τι είδους πηγές ινών ή άλλου τύπου καθαρκτικά είναι περισσότερο δραστικά. Συνίσταται σαν πρώτη αντιμετώπιση, να χρησιμοποιηθούν ίνες και αν διαπιστωθεί ότι είναι ανεπαρκείς, τότε καλό θα είναι να χρησιμοποιηθεί θεραπεία με καθαρκτικά.

3.2 Διάρροια

Μελέτες για την διάρροια και την θεραπεία της συχνά εμποδίζονται από προβλήματα στον ορισμό και η μέτρηση της. Ένας κοινός φυσιολογικός ορισμός της διάρροιας είναι η αποβολή κοπράνων πάνω από 200 gr/ημέρα σε μια δυτικού τύπου διατροφή.

Η διαιτητική ίνα μπορεί να αυξήσει το νάτριο του εντέρου και την απορρόφηση νερού. Αυτό φαίνεται να επηρεάζεται από και από τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (SCFA) που παράγονται από την ίνα κατά τη ζύμωση. Η ίνα είναι δυνατόν επίσης να βελτιώνει την συνοχή των κοπράνων στην διάρροια με διαχωρισμό του νερού από τα υγρά κόπρανα. Έχει βρεθεί ότι η ίνα Psyllium, βελτιώνει την συνοχή και αυξάνει το ιξώδες σε άτομα με διάρροια που παρακινείται από την φαινολευθαλεϊνη.

Μελέτες έχουν γίνει ακόμη και σε παιδιά με διάρροια και σε ασθενείς με χολέρα. Οι πολυσακχαρίτες της σόγιας που προστέθηκαν στα παιδιά μείωσαν την διάρκεια της διάρροιας χωρίς σημαντική επίδραση στην αύξηση του βάρους των κοπράνων. Επίσης βρέθηκε μια θετική επίδραση των ινών της σόγιας στη μείωση της διάρροιας σε παιδιά που ήταν σε φαρμακευτική αγωγή με αντιβίωση.

Αν και η διαιτητική ίνα βρέθηκε να μειώνει τα συμπτώματα της διάρροιας και να μειώνει την διάρκεια της πρέπει να γίνουν περισσότερες μελέτες για να καταλήξουμε σε συνιστώμενες δόσεις.

3.3 Ευερέθιστο έντερο

Το ευερέθιστο έντερο (Irritable Bowel Disease, ΙΒS)είναι μια κοινή γαστρεντερική ασθένεια. Κύρια ενοχοποιούνται ψυχοπαθολογικοί παράγοντες και η εντερική υπερευαισθησία. Η σημασία της διατροφής στο IBS είναι περισσότερο υποθετική και όχι καλά μελετημένη. Δεν υπάρχει κάποια σταθερή θεραπεία. Η θεραπεία αυτής της πάθησης κατευθύνεται προς την ανακούφιση των κύριων συμπτωμάτων της, όπως ο ενδοκοιλιακός πόνος, τα φουσκώματα, τα οποία συνοδεύονται από δυσκοιλιότητα, διάρροια ή και από τα δύο μαζί.

Μια από τις κοινές θεραπείες για το IBS είναι η ίνα, μέσα από συμβουλές για μια πλούσια σε ίνα διατροφές που περιέχουν ολικής άλεσης προϊόντα. Τα οφέλη των παραγόντων αύξησης του εντερικού όγκου στο IBS δεν έχουν αποδειχθεί, παρά την πληθώρα των μελετών που έχουν γίνει.

Σε μια μελέτη ανασκόπησης χρησιμοποιήθηκαν 13 δοκιμές αύξησης του όγκου του κοπράνων. Τα αποτελέσματα δεν ήταν σαφή και μόνο σε 4 δημοσιεύτηκαν οφέλη. Από τις 7 υψηλής ποιότητας δοκιμές που πήραν μέρος 341 ασθενείς, 3 μόνο κατέληξαν σε ένα σφαιρικό όφελος ή σε υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Σε κάποιους ασθενείς με IBS, ειδικά σ’ αυτούς που παρουσιάζουν δυσκοιλιότητα μπορεί να χορηγηθεί και συμπλήρωμα διαιτητικής ίνας. Στην βιβλιογραφία αναφέρεται ότι από τη χορήγηση τους, μπορεί να προκύψουν και κάποια προβλήματα που σχετίζεται με τα τρόφιμα στο IBS. Ο Simren και οι συνεργάτες του, στην μελέτη που έκαναν κατέληξαν ότι υπάρχει μια σαφής σχέση μεταξύ της πρόσληψης τροφής και των γαστρεντερικών συμπτωμάτων στο 63% από τους 330 ασθενείς με IBS. Βρήκαν επίσης και τρόφιμα πλούσια σε υδατάνθρακες, όπως και λιπαρά τρόφιμα, ο καφές, το αλκοόλ και τα πικάντικες τροφές μπορούν να οδηγήσουν σε συμπτώματα. Κάποιοι από τους ασθενείς παρουσίασαν μια επιδείνωση των συμπτωμάτων μετά την κατανάλωση προϊόντων πλούσιων σε διαιτητική ίνα . Αυτά τα άτομα καλά θα είναι να συμμορφωθούν σε μια διατροφή χαμηλής περιεκτικότητας σε ίνες.

4. ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΙΝΑ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

4.1 ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΏΔΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΩΝ ΙΝΩΝ

4.1α. φλεγμονή και καρκίνος

Η εφαρμογή της μοριακής βιολογίας στην έρευνα της διαιτητικής ίνας, απέδειξε θετικούς μηχανισμούς με τους οποίους η φλεγμονή του παχέως εντέρου και βελτιώνεται και η πορεία της καρκινογένεσης προλαμβάνεται ή καθυστερείται. Αυτά τα στοιχεία όμως πρέπει να μεταφραστούν σε καλά σχεδιασμένες επεμβατικές μελέτες.

Δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η ελκώδης κολίτιδα μπορεί να θεραπευτεί με δίαιτα πλούσια σε διαιτητική ίνα. Μελέτες που έχουν γίνει στην Ιαπωνία και κατέληξαν σε μια θετική συσχέτιση απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση.

Επίσης στη νόσο του Crohn, ενεργή ή σε ηρεμία, δεν έχει βρεθεί σημαντική επίδραση από την διαιτητική ίνα. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες του καρκίνου του παχέως εντέρου ο European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition έχει προβάλει σαφή στοιχεία για την θετική , υψηλή επίδραση της κατανάλωσης ινών που έρχονται σε αντιπαράθεση με στοιχεία που προκύπτουν από την Αμερική. Σύμφωνα με με δοκιμές πρόληψης του πολύποδα καμιά οδηγία ή συμπλήρωμα διαιτητικών ινών μπορεί δραστικά να μειώσει τη εμφάνιση πολυπόδων σε διάρκεια 3-4 χρόνων. Τα αρνητικά στοιχεία της πρόληψης δεν αποκλείουν πιθανές θετικές επιδράσεις των ινών στη πρόληψη του καρκίνου.

4.1β. καρκίνος

Η διαιτητική ίνα στη διατροφή θεωρείται ένα συστατικό κλειδί για την υγεία του παχέως εντέρου. Ένας αριθμός μελετών έχουν ασχοληθεί με αυτή την ευεργετική επίδραση της ίνας. Αυτή η ευεργετική επίδραση όμως δεν φαίνεται να αφορά όλο τον πληθυσμό όλων των χωρών και όλων των τύπων καρκίνου. Αν και η διαιτητική ίνα παρέχει μια προστασία κατά του καρκίνου, είναι επίσης φανερό ότι και η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών μπορούν να μειώσουν την συχνότητα εμφάνισης καρκίνου με διάφορους μηχανισμούς, χρησιμοποιώντας τις περιεχόμενες ουσίες τους .πχ. διάφορα αντιοξειδωτικά , βιτ. Α, καροτένιο, βιτ. C.

Διάφορες μελάτες έχουν καταλήξει σε αντικρουόμενα συμπεράσματα. Για παράδειγμα σε μια μεγάλη έρευνα που ονομάστηκε η μελέτη των νοσοκόμων (Nurse’s health Study) και πήραν μέρος 88.764 γυναίκες και στην Health Professionals Follow- up Study που πήραν μέρος 47.325 άνδρες, δεν κατέληξαν σε μεγάλη συσχέτιση μεταξύ της κατανάλωσης των διαιτητικών ινών και του καρκίνου. Ενώ άλλες μελέτες όπως αυτή που έγινε στην Ευρώπη (European EPIC Study) ή την αμερικάνικη American Prostate, Lung, Colore, ovarian ( PLCO) Cancer Screening Trials οδήγησαν σε αντίθετα αποτελέσματα, ότι δηλαδή η διατητική ίνα μπορεί να έχει κάποιο προστατευτικό ρόλο στην πρόληψη και την θεραπεία του καρκίνου.

Αν δούμε προσεκτικά τις μελέτες, θα δούμε ότι ένα μεγάλο μέρος των μελέτων που ασχολήθηκαν με αυτό το θέμα δεν χρησιμοποίησαν την ενδεδειγμένη συνιστώμενη δόση, αλλά χρησιμοποίησαν δόσεις μικρότερες ποσότητες, π.χ η μελέτη Mai at al. χρησιμοποίησαν 3.4 και 18,2 g περίπου Δ.Ι, ποσότητες που είναι πολύ μικρότερες από τις συνιστώμενες (30 g/ ημέρα).

Άλλοι ερευνητές αναφέρουν ότι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου είναι άμεσα συνδεδεμένος με το περιεχόμενο της διατροφής σε λίπος και θερμίδες. Για να υπάρχει προστασία των στα μοντέλα ζώων οι Δ.Ι προστέθηκε σε μια διατροφή που περιείχε τουλάχιστον 20% λίπος. Αυτές οι παρατηρήσεις μπορεί να αφορούν και στους ανθρώπους, σε καταστάσεις με υψηλό ισοζύγιο ενέργειας, παρά το ίδιο το λίπος το ίδιο φαίνεται να αποτελεί δείκτη επικινδυνότητας για την δημιουργία καρκίνου από τον οποίο η λήψη Δ.Ι μπορεί να προστατέψει.

Σαν τρίτο πρόβλημα τίθεται, ότι για διαφορετικούς ανθρώπους η Δ.Ι έχει άλλη σημασία. Σ’ αυτό μπορεί να συμπληρωθεί και η διαφορά που υπάρχει μεταξύ των περιεκτικοτήτων των τροφίμων σε Δ.Ι στους διάφορους πίνακες διαφόρων εταιριών και χωρών. Γι’ αυτό οι μελέτες που αναφέρονται σε διάφορες στην πρόσληψη Δ.Ι σε ομάδες πληθυσμού είναι δύσκολο να συγκριθούν.

4.2 χοληστερόλη

Η διατροφή θεωρήθηκε από κάποιους αποτελεσματική στον χειρισμό της υπερχοληστερολαιμίας. Συνεχίζει να θεωρείται βασικός λίθος για τον χειρισμό των λιπιδίων του αίματος και την πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων. Πρόσφατα, επιπρόσθετα της μείωσης των κορεσμένων λιπαρών οξέων και της διαιτητικής χοληστερόλης το National Cholesterol Program (NCEP III), θέσπισε τις φυτικές στερόλες (2 mg/ημέρα), την διαιτητική ίνα (10-25gr/ημέρα) ως μια πρόσθετη βοήθεια στην πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων ( Coronary Heart Disease, CHD). O Food and Drug Administrator προτείνει για την μείωση του κινδύνου για CHD τις φυτικές στερόλες, τη διαιτητική ίνα και τις πρωτεΐνες της σόγιας ως μια λύση. Δεν υπάρχουν ακόμα στοιχεία που να διευκρινίζουν κάποια συνεργεία αυτών των διαιτητικών παραγόντων στη μείωση της χοληστερόλης. Ο μηχανισμός των διαιτητικών ινών, με τον οποίο βοηθούν στη μείωση της χοληστερόλης, είναι η ιδιότητα τους να δεσμεύουν τα χολικά οξέα και να τα αποβάλλουν από το έντερο.

4.3 Αρτηριακή Πίεση (Α.Π.)

Η διαιτητική ίνα είναι ένα κομμάτι της υγιεινής διατροφής και μπορεί να έχει μια ευεργετική επίδραση στο καρδιαγγειακό σύστημα. Η επίδραση των διαιτητικών ινών στην αρτηριακή πίεση δεν έχει ακόμα τεκμηριωθεί.

Ένας στους πέντε Αμερικανούς όπως έχει προκύψει από έρευνες, έχει υψηλή Α.Π., ενώ ένας στους τρεις δεν το γνωρίζει.

Η διαλυτή ίνα έχει όπως αναφέρθηκε και παραπάνω έχει αναγνωριστεί από διάφορους οργανισμού για την ευεργετική επίδραση της στη μείωση της χοληστερόλης. Από στοιχεία διαφόρων μελετών όμως προκύπτει και μια μείωση και της Α.Π.

Σε μελέτη που έγινε στο πανεπιστήμιο της Tulane στοιχεία περίπου 1500 ατόμων σε περισσότερες από 12 μελέτες, κατέληξαν ότι η κατανάλωση διαιτητικών ινών μεταξύ 7 και 19 gr/d οδηγούν σε μείωση της διαστολικής και της συστολικής πίεσης. Ο whelton και οι συνεργάτες του συστήνουν αύξηση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών για αύξηση της πρόσληψης διαιτητικών ινών. Τονίζουν όμως βέβαια ότι και άλλες αλλαγές στη διατροφή όσο και την άσκηση μπορούν να επίσης να μειώσουν την Α.Π.

Σε μελέτη μετά – ανάλυσης που έγινε, για να εκτιμηθεί η επίδραση των διαιτητικών συμπληρωμάτων διαιτητικών ινών στην Α.Π. και στηρίχθηκε σε άρθρα που δημοσιεύτηκαν από 1 Ιανουαρίου 1966 ως 1 Ιανουαρίου 2003, φάνηκε η ευεργετική επίδραση των διαιτητικών ινών στη διατροφή. Τα στοιχεία που λήφθηκαν υπ’ όψη ήταν, η δόση των διαιτητικών ινών, οι αλλαγές της αρτηριακής πίεσης, τα χαρακτηριστικά σχεδιασμού της μελέτης και τα χαρακτηριστικά των πληθυσμών που μελετήθηκαν. Τα αποτελ΄σματα της μελέτης αυτής έδειξαν μια μείωση της συστολικής Α.Π. της τάξης του -1,13 mmHg, για συμπλήρωμα δόσης 11, 5 gr/ημέρα και της διαστολικής Α.Π. -1,26 mmHg. Άλλο χαρακτηριστικό που επισήμανε αυτή η μελέτη είναι ότι η μείωση τείνει να είναι μεγαλύτερη σε άτομα πάνω από 40 ετών και σε υπερτασικό πλυθησμό από ότι σε νέο κόσμο.

Στην παραπάνω μελέτη τονίζεται ότι τη μείωση της Α.Π. μπορούν να ωφελήσουν και οι αλλαγές του τρόπου ζωής και των διαιτητικών παραμέτρων, όπως μείωση του βάρους,, η μείωση της πρόσληψης Να, η μείση της κατανάλωσης αλκοόλ, αύξηση της κατανάλωσης Κ, αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και η υιοθέτηση διατροφικού μοντέλου DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension).

4.4 Καρδιαγγειακές παθήσεις(CVD)- Στεφανιαία νόσος (CHD)

Όπως αναφέρεται και παραπάνω ή διαιτητική ίνα θεωρείται ως παράγοντας μείωσης της συχνότητας εμφάνισης παθήσεων της καρδιάς, είτε ως παράγοντας μείωσης των επιπέδων της χοληστερόλης ή ως παράγοντας μείωσης της αρτηριακής πίεσης. Αυτή η ευεργετική επίδραση έρχεται να στηριχθεί με διάφορες έρευνες που έχουν γίνει και καταλήγουν σε αυτή την θετική ιδιότητα της ίνας.

Σε έρευνα που έγινε στην Αμερική (Nurse Health Study) παρακολουθήθηκαν γυναίκες για 10 χρόνια από το 1984. τα διαιτολογικά στοιχεία συλέχθησαν σε διάφορα διαστήματα, το 1984, το 1986 και το 1990 χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγιο εκτίμησης της ποσότητας και της συχνότητας. Στη ερευνά πήραν μέρος 68.782 γυναίκες, ηλικίας 37- 36 ετών, χωρίς διαγνωσμένη στηθάγχη, απόφραξη του μυοκαρδίου, έμφραγμα, καρκίνο, υπερχοληστερολαιμία ή διαβήτη. Ο σκοπός της έρευνας αυτής ήταν να εξετάσει τα στοιχεία καρδιακών παθήσεων και του θανάτου από CHD σε σχέση με την πρόληψη Δ.Ι. Μετά από 10 χρόνια παρατηρήθηκαν 591 CHD (421 όχι μοιραία και 162 CHD που κατέληξαν). Ο σχετικός κίνδυνος (Relative Risk, R.R) για CHD ήταν 0,53, για τις γυναίκες που είχαν μια μέση κατανάλωση διαιτητικών ινών 22,9 gr/ ημέρα, συγκρινόμενες πάντα με γυναίκες με χαμηλότερη πρόσληψη, μέσω όρο 11,5 gr/ ημέρα.

5. ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΒΑΡΟΥΣ

Η δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες μπορεί να είναι ευεργετική και για τα άτομα που θέλουν να χάσουν βάρος. Οι ίνες αυτές δεν έχουν θερμίδες λόγω του ότι δεν πέπτονται από τον άνθρωπο, δίνουν όμως ένα αίσθημα πληρότητας λόγω της ικανότητας τους να δεσμεύουν νερό. Για παράδειγμα ένα μήλο δίνει μεγαλύτερο αίσθημα κορεσμού από ένα χυμό μήλο με τις ίδιες θερμίδες. Άλλο χαρακτηριστικό που καθιστά τις διαιτητικές ίνες ως ένα συστατικό των τροφών που βοηθά στη απώλεια βάρους, είναι το γεγονός ότι τα τρόφιμα που τις περιέχουν απαιτούν περισσότερη μάσηση από τα τρόφιμα που δεν τις περιέχουν, έτσι στον ίδιο χρόνο ένα άτομο έχει καταναλώσει λιγότερη τροφή από ότι κατανάλωνε χρόνο αυτό μια τροφή που δε περιέχει φυτικές ίνες.

6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από τα δεδομένα που προκύπτουν από την βιβλιογραφία γίνεται κατανοητό ότι η Δ.Ι είναι ένα συστατικό των φυτικών τροφών που μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμο στην λειτουργία του εντέρου, στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, στην πρόληψη και θεραπεία διάφορων ασθενειών ακόμα και στην μείωση του βάρους.

Όλα τα παραπάνω μπορούν να επιτευχθούν αν μέσα από την διατροφή λαμβάνονται οι ανάλογες ποσότητες που προτείνονται στην βιβλιογραφία και ορίζονται στα 35 γρ, αν και υπάρχουν και διάφορες άλλες τιμές που δεν μπορούν να θεωρηθούν λάθος. Στην δυτικού τύπου διατροφή όμως, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα η μειωμένη κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και δημητριακών, τροφές πλούσιες σε διαιτητική ίνα, που συνεπάγεται μειωμένη κατανάλωση και Δ.Ι. Γνωστού όντως τα οφέλη των διαιτητικών ινών στην υγεία του ανθρώπου είναι απαραίτητο όλες αυτές οι τροφές που είναι πλούσιες σε Δ.Ι να καταναλώνονται συχνότερα ή ακόμα και να συμπεριλαμβάνονται στα διάφορα γεύματα.

Πρακτικές συμβουλές που θα μπορούσαν να αυξήσουν την περιεκτικότητα του διαιτολογίου σε Δ.Ι θα μπορούμε να είναι: αλλαγή του λεγόμενου ψωμιού πολυτελείας ¨λευκό ψωμί¨ με ψωμί ολικής άλεσης, κατανάλωση καθημερινά 1-2 σαλάτες, 3-4 φρούτα με την φλούδα, όσπρια και λαδερά φαγητά στην διάρκεια της εβδομάδας. Αυτή η κατευθυντήριος είναι ικανή να διατηρήσει τα επίπεδα των διαιτητικών ινών στα φυσιολογικά επίπεδα, δίνοντας όλες τις ευεργετικές ιδιότητες τους.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1, Streppel MT, Arends LR, van 't Veer P, Grobbee DE, Geleijnse JM Dietary fiber and blood pressure: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Arch Intern Med. 2005 Jan 24;165(2):150-6

2, Whelton, S. Journal of Hypertension, March 2005; vol 23: pp 475-481. News Release, Tulane University Health Sciences Center.

3,Wolk A, Manson JE, Stampfer MJ, Colditz GA, Hu FB, Speizer FE, Hennekens CH, Willett WC.Long-term intake of dietary fiber and decreased risk of coronary heart disease among women. JAMA. 1999 Jun 2;281(21):1998-2004.

4, Lydia A. Bazzano, MD, PhD; Jiang He, MD, PhD; Lorraine G. Ogden, PhD; Catherine M. Loria, PhD, MS; Paul K. Whelton, MD, MSc Dietary Fiber Intake and Reduced Risk of Coronary Heart Disease in US Men and Women Arch Intern Med. 2003;163:1897-1904.

5, Tabatabai A, Li S. Dietary fiber and type 2 diabetes. Clin Excell Nurse Pract. 2000 Sep;4(5):272-6.

6, Manisha Chandalia, M.D., Abhimanyu Garg, M.D., Dieter Lutjohann, Ph.D., Klaus Von Bergmann, M.D., Scott M. Grundy, M.D., Ph.D., and Linda J. Brinkley. Beneficial effects of high dietary fiber intake in patients with type 2 diabetes mellitus. N Engl J Med 2000;342:1392-8.

7,Gatenby SJ; Ellis PR; Morgan LM; Judd PA. Effect of partially depolymerized guar gum on acute metabolic variables in patients with non-insulin-dependent-diabetes. Diabetic Medicine, 1996 Apr, 13(4):358-64.

8,Brown L, Rosner B, Willett WW, Sacks FM. Cholesterol-lowering effects of dietary fiber: a meta-analysis. Am.J.Clin.Nutr 1999; 69:30-42.

9, Liu S, Willett WC, Stampfer MJ, et al. A prospective study of dietary glycemic load, carbohydrate intake, and risk of coronary heart disease in US women. Am J Clin Nutr 2000; 71:1455-61.

10. Aldoori WH, Giovannucci EL, Rockett HR, Sampson L, Rimm EB, Willett WC. A prospective study of dietary fiber types and symptomatic diverticular disease in men. J Nutr 1998; 128:714-9.

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΣΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΑ

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΣΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΑ

1 γενικά.

Στην σύγχρονη εποχή η τάση στην διατροφή κινήται προς τρόφιμα όσο το δυνατόν πιο φυσικά, με ελάχιστη επεξεργασία ενώ η αύξηση των νωπών φρούτων στην επιλογή των καταναλώτών έχει αρχίσει να αυξάνεται. Η αποθήκευση των τροφίμων σε συσκευασίες με τροποποιημένη ατμόσφαιρα είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της τεχνολογίας της συντήρησης των τροφών με φυσική ποιότητα σε συνδυασμό με επιμήκυνση του χρόνου ζωής και αποθήκευσης.(1)

Έχουν γίνει πολλές μελέτες επί του θέματος και για πολλές δεκαετίες. Η συσκευασία σε τροποποιημένη ατμόσφαιρα, (Modified Atmosphere Packaging, MAP) είναι μια από τις πιο επιτυχής τεχνικές συντήρησης των τροφίμων που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο εύρος γεωργικών αλλά και άλλων προϊόντων διατροφής.

Αυτός ο τρόπος λοιπόν συσκευασίας έχει εισχωρήσει και γνωρίζει μεγάλη εμπορική επιτυχία και στην συσκευασία των φρούτων και των λαχανικών. Με την γνώση που υπάρχει πάνω σ’ αυτό το αντικείμενο, οι τάσεις της συντήρησης κατευθύνονται προς τις τάσεις και τις απαιτήσεις των καταναλωτών.(1,2)

Αυτή η τεχνική οδηγείται προς την βελτίωση της συσκευασίας ελέγχοντας την ατμόσφαιρα που περικλείει, επιτυγχάνοντας με αυτόν τον τρόπο την διατήρηση και την διασφάλιση ποιότητας του τροφίμου που συσκευάζεται. Ο χρόνος και η θερμοκρασία είναι δείκτες της συσκευασίας που δείχνουν την διάρκεια ζωής ενός τροφίμου. Ελέγχοντας αυτές τις παραμέτρους μπορούμε να αυξήσουμε την ασφάλεια και να διατηρήσουμε όσο το δυνατό την ποιότητα του τροφίμου.

2 φρούτα και λαχανικά σε MAP.

Η συσκευασία των φρούτων και των λαχανικών σε MAP αναφέρεται στην τεχνική η οποία ρυθμίζει την συγκέντρωση των παραγόμενων αερίων από την αναπνοή των τροφίμων (Ο2 και CO2), μέσα σε πολυμερικές μεμβράνες ρυθμίζοντας τα επίπεδα τους.

Στην πράξη είναι πολλές φορές δύσκολο να δημιουργηθεί μια ατμόσφαιρα χαμηλού Ο2 και αυξημένο CO2. με αυτόν τον τρόπο όμως επηρεάζεται ο μεταβολισμός των φρούτων και των λαχανικών που συσκευάζονται σε τέτοις ελεγχόμενες συνθήκες, μειώνοντας επίσης και την δραστηριότητα των μικροοργανισμών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την επιμήκυνση του χρόνου ζωής τους και της αποθήκευσης.

Για κάποια προϊόντα είναι δύσκολο να τροποποιήσεις την συγκέντρωση των αερίων, αλλάζοντας όμως την συγκέντρωση του Ο2 αυτόματα μεταβάλλεται και η συγκέντρωση του CO2. επίσης η συντήρηση και συσκευασία σε ΜΑΡ επηρεάζει την κατακράτηση υγρασίας, γεγονός που μπορεί να έχει πολύ θετικότερα αποτελέσματα στην συντήρηση από ότι ο έλεγχος των αερίων από μόνος του.

Η συσκευασία σε ΜΑΡ αρχικά εκτιμήθηκε στα μέσα προς τα τέλη της δεκαετίας του 1940 για την ικανότητα της να μειώνει την συγκέντρωση του Ο2 σε σημαντικά επίπεδα μειώνοντας έτσι και την αλλοίωση των μήλων.(1)

Τελευταία έχουν αναπτυχθεί διάφορα πολυμερή υλικά συσκευασίας που χρησιμοποιούνται στην τεχνική ΜΑΡ. Οι ιδιότητες αυτών έχουν εξελιχτεί αρκετά δίνοντας πλέον μια ποικιλία ιδιοτήτων, όπως, διαπερατότητα στα αέρια και υγρασία, ελαστικότητα, αντοχή στο όριο θραύσης κτλ. Που κάνουν την χρήση της συσκευασίας ΜΑΡ να είναι πλέον εύκολα εφικτή.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι εκτός από την ιδιότητα της συσκευασίας ΜΑΡ, να αυξάνει τον χρόνο αποθήκευσης και τον χρόνο ζωής των φρούτων και των λαχανικών, έχει επίσης και θετική επίδραση στην μείωση την ανεπιθύμητων επιδράσεων. Σε περιπτώσεις μεγάλης μείωσης του περιεχόμενου Ο2 από την συσκευασία, ευνοούνται ζυμώσεις και παραγωγή ανεπιθύμητων οσμών(7). Παρόμοια προσβολή μπορεί να υπάρξει σε περίπτωση αυξημένης συγκέντρωσης CO2. έχουν δημοσιευτεί από διάφορες μελέτες μια ποικιλία συγκεντρώσεων CO2 και O2 για έναν αριθμό φρούτων και λαχανικών.

Παρακάτω αναφέρονται κάποιες τιμές για τα όρια Ο2 σε εκατοστιαία αναλογία πάνω από τις οποίες μπορεί να προκληθεί αλλοίωση ε τρόφιμα που διατηρούνται σε τυπικές θερμοκρασίες.(4,8,10)

Πίνακας 1

Ο2(%)	τρόφιμα
<0,5	Κομμένα φυλλώδη λαχανικά, κατεψυγμένα μαρούλια, σπανάκι, μπρόκολο και μανιτάρια
1,0	Τεμαχισμένα μήλα, λαχανάκια Βρυξελλών, βολβοί κρεμμυδιών, βερίκοκο, αβοκάντο, μπανάνα
1,5	Τα περισσότερα μήλα, απίδια
2,0	Ολόκληρα και τεμαχισμένα καρότα, φράουλες, κουνουπίδι, σέλερι, καυτερές πιπεριές, τάματα, ελιά
2,5	Λάχανο, βατόμουρα
3,0	Τεμαχισμένο πεπόνι, γκρέιπ φρουτ
4,0	Τεμαχισμένα μανιτάρια
5,0	Αρακάς, λεμόνι, λάϊμ, πορτοκάλι
10	Ασπάραγος
14	Κάποια πορτοκάλια

Στην συνέχεια αναφέρονται και τιμές CO2 σε (KPa), πάνω από τις οποίες τα αντίστοιχα φρούτα και λαχανικά παρουσιάζουν αλλοιώσεις που έχουν ως συνέπεια την μείωση του χρόνο ζωής τους:

Πίνακας 2

CO2 (KPa)	τρόφιμα
2	Μαρούλι, απίδι,
3	Αγκινάρα, τομάτα
5	Μήλα, βερίκοκο, κουνουπίδι, σταφύλι, ελιά, πορτοκάλι, ροδάκινο, πατάτα
7	Μπανάνα, αρακάς, ακτινίδιο
8	Παπάγια
10	Ασπάραγους, λαχανάκια Βρυξελών, σέλερι, γκρέϊπ φρουτ, λεμόνι, μάγκο, νεκταρίνι, ανανάς, γλυκό καλαμπόκι
15	Αβοκάντο, μπρόκολο, δαμάσκηνο
20	Μανιτάρια
25	Μαύρα και μπλε βατόμουρα, φράουλες

Η σύνθεση της εσωτερικής τροποποιημένης ατμόσφαιρας προκύπτει από την αλληλεπίδραση ενός αριθμού παραγόντων που περιλαμβάνει, την διαπερατότητα της συσκευασίας, την αναπνοή των φρούτων και των λαχανικών και βέβαια από το περιβάλλον που βρίσκεται το συσκευασμένο τρόφιμο. Η κατασκευή των υλικών αυτών γίνετε έτσι ώστε να ικανοποιούνται αυτές οι ανάγκες καθώς επίσης, και να προσαρμόζονται ανάλογα με τις ιδιότητες του τροφίμου που πρόκειται να συσκευαστεί. Παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψιν κατά την επιλογή του κατάλληλου υλικού συσκευασίας είναι, εκτός των παραπάνω και ο χρόνος που πιθανολογείται ότι θα μείνουν τα τρόφιμα σε υλικά συσκευασίας καθώς και η εκτιμούμενη θερμοκρασία διακίνησης και αποθήκευσης των τροφίμων. Όλα τα παράπάνω περί επιλογής του κατάλληλου υλικού για την συσκευασία πρέπει πρώτα απ’ όλα να ακολουθούν τις διατάξεις του νόμου περί συσκευασίας τροφίμων.

Το περιβάλλον της συσκευασίας είναι δυνατόν να ρυθμίζεται σε ιδανικές συνθήκες. Εκτός όμως από το γεγονός αυτό που είναι γνωστό και ρυθμιζόμενο, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι παράγοντες που είναι άγνωστοι και αφορούν τα φρούτα και τα λαχανικά. Το είδος του προϊόντος η καλλιέργεια, οι παραδοσιακές τεχνικές, η πορεία της ανάπτυξης, ο χειρισμός της συγκομιδής και η πρό της συγκομιδής περίοδος είναι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την απάντηση του τροφίμου στο περιβάλλον της συσκευασίας. Στην βιομηχανία όλοι αυτοί παράγοντες ρυθμίζονται με έγχυση αερίου μέσα στην συσκευασία πριν το οριστικό κλείσιμο της, δημιουργώντας έτσι συνθήκες που μειώνουν τις ανεπιθύμητες μεταβολές. Κάθε ένας παράγοντας μπορεί να εξετάζεται ξεχωριστά για την καλύτερη κατανόηση της επίδρασης που έχουν στο τελικό αποτέλεσμα.

ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ

Η συσκευασία MAP χρησιμοποιείται για την συσκευασία ζωντανών φυτικών ιστών, τα οποία μέσω αυτής τοποθετούνται σε περιβάλλον που διαχωρίζεται από το περιβάλλον με μεμβράνη που εμποδίζει την ελεύθερη μεταφορά αερίων της συσκευασίας με το περιβάλλον. Για την μείωση του Ο2 και την αύξηση του CO2 που προκύπτει από την αναπνοή των φυτικών ιστών, δημιουργούνται στην μεμβράνη οδοί που βελτιώνουν την κίνηση των αερίων μέσα και έξω από την συσκευασία. Τα επίπεδα του Ο2 και του CO2 είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης της αναπνευστικής λειτουργίας και της διαπερατότητας του φύλου συσκευασίας.

Υπάρχουν δύο είδη μεμβρανών που χρησιμοποιούνται στην συσκευασία με MAP. Η πρώτη είναι αυτή που χρησιμοποιεί πολυμερική συνεχή μεμβράνη που ελέγχει την κίνηση του O2 και του CO2 δια μέσω της συσκευασίας. Η δέτερη είναι αυτή που χρησιμοποιεί διάτρητες μεμβράνες (με τρύπες ή μικροπόρους) ως μέσω για την μεταφορά των αερίων.

Συνεχής πολυμερική μεμβράνη: σε αυτήν την κατηγορία μεμβρανών ανήκουν αυτές που η μεταφορά των αερίων μέσα και έξω από την μεμβράνη γίνεται βάση της διαφοράς των συγκεντρώσεων των αερίων στις δύο πλευρές της μεμβράνης. Σταθερά επίπεδα Ο2 και CO2 επιτυγχάνονται όταν η συγκέντρωση του O2 είναι σταθερή, ενώ η ποσότητα του CO2 από τα φρούτα και τα λαχανικά είναι ίση με το ποσό του CO2 που διαπερνά την μεμβράνη και αποβάλλεται από την συσκευασία. Αυτή είναι μια κατάσταση ισορροπίας που συμβαίνει μόνο όταν ο αναπνευστικός ρυθμός είναι σταθερός.

Διάτρητες (πορώδεις) μεμβράνες: ο ρυθμός κίνησης των αερίων των μεταξύ των διάτρητων μεμβρανών είναι το άθροισμα των αερίων που διαχέονται μέσα στην συσκευασία και της διαπερατότητας δια μέσω της πολυμερικής μεμβράνης. Η ολική διάχυση του αερίου μέσω της των πόρων είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από αυτή που γίνεται από την πολυμερική μεμβράνη(14). Η έξοδος των αερίων δια μέσω των της πορώδους μεμβράνης όπως είναι αναμενόμενο είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από αυτή που παρατηρείται στις συνεχής μεμβράνες. Παράδειγμα, 1 mm μεμβράνης LDPE πάχους 0,0025 mm έχει σχεδόν την ίδια διαπερατότητα σε αερίου με ½ m2 συνεχούς μεμβράνης. Από αυτό γίνεται κατανοητό ότι για τρόφιμα που απαιτούν αρκετό οξυγόνο στην συντήρηση τους, απαιτούν πορώδεις μεμβράνες για την συσκευασία τους.

Ιδιότητες αποβολής των αερίων από μεμβράνες συνεχούς και πορώδους κατασκευής.

Η σχετική διαπερατότητα του Ο2 και CO2 διαφέρει σημαντικά, όπως αναφέρθηκε και προηγούμενα, μεταξύ των δύο παραπάνω υλικών. Αυτό όμως προκύπτει από τις διαφορετικές ιδιότητες των αερίων ως προς την έξοδο τους. Σε μεμβράνες συνεχούς πολυμερούς, η διαπερατότητα του του CO2 είναι 8/2 σε σχέση με αυτή του Ο2. σε συνθήκες ισορροπίας τότε, με παραγωγή σταθερού ποσού Ο2 από το προϊόν και CO2 ( ιδανική υπόθεση αν δεν λαμβάνει μέρος κάποια ζύμωση), το κλάσμα του Ο2 θα είναι υψηλότερο από αυτό του CO2.

Θερμοκρασία

Η θερμοκρασία είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας στον σχεδιασμό της συσκευασίας. Αυτό αορά και τις δύο περιπτώσεις (πορώδεις και συνεχείς). Υπάρχου όμως και διαφορές στην απάντηση των δύο αυτών τύπων υλικών στην θερμοκρασία. Η διαπερατότητα του O2 και του CO2 των συνεχών μεμβρανών αυξάνεται πάρα πολύ με την θερμοκρασία, ενώ η διάχυση των αερίων δια μέσω των πόρων παρουσιάζει δυσκολία στις αλλαγές της θερμοκρασία. Για παράδειγμα η διαπερατότητα του Ο2 μέσω LDPE μπορεί να αυξηθεί μέχρι και 200% για θερμοκρασίες από 0-15oC, εν΄ώ η εξαγωγή των αερίων δια μέσω των πόρων αυξάνεται κοντά στο 11%, στο ίδιο εύρος θερμοκρασιών.

Υλικά: για την συσκευασία και την επίτευξη των απαραίτητων συνθηκών επιλέγεται χαμηλής πυκνότητας πολυεθυλένιο (Low Density Polyethylene, LDPE) (5,9)

ΒΙΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Hardenberg, R.E., A.E. Watada and C.Y. Wang. 1986. The commercial storage of fruits, vegetables and florist and nursery stocks. USDA Handbook 66 (revised). Washington, D.C. GPO.

2. D. S. Jayas and S. Jeyamkondan, 2001 Modified Atmosphere, Storage of Grains Meats Fruits and Vegetables.

3. Nazir Mir and Randolph M. Beaudry, Modified Atmosphere Packaging

4. Beaudry, R.M. 2000. Responses of horticultural commodities to low oxygen: limits to the expanded use of modified atmosphere packaging HortTechnology 10:491-500.

Beaudry, R.M. and C.D. Gran. 1993. Using a modified atmosphere packaging - approach to answer some postharvest questions: Factors affecting the lower oxygen limit. Acta Hort. 362:203-212.

Cameron, A.C., B.D. Patterson, P.C. Talasila and D.W. Joles. 1993. Modeling the risk in modified atmosphere packaging: A case for sense-and-respond packaging. In: G. Blanpied, J. Bartsch and J. Hicks (eds), Proc. 6, Int'l Contr. Atmos. Res. Conf., NRAES-71, Cornell Univ., Ithaca NY, pp. 95-102.

7. Kays, S.J. 1997. Postharvest physiology of perishable plant products. Van Nostrand Reinhold, NY.

8. Kupferman, E. 1997. Controlled atmosphere storage of apples. In: E.J. Mitcham (ed) Apples and Pears.

9. Kader, A.A., D. Zagory and E.L. Kerbel. 1989. Modified Atmosphere Packaging of fruits and vegetables.

10. Gorny, J.R. 1997. A summary of CA and MA requirements and recommendations for fresh-cut (minimally-processed) fruits and vegetables. In: J. Gorny (ed) Fresh-cut fruits and vegetables and MAP. Postharvest Hort. Series No. 19, Univ. Calif., Davis CA, CA'97 Proc. 5:30-66.

11. Richardson, D.G. and E. Kupferman. 1997. Controlled atmosphere storage of pears. In: E.J. Mitcham (ed). Apples and pears. Postharvest Hort. Series No. 16, Univ. Calif., Davis CA, CA'97 Proc. 2:31-35.

12. Saltveit, M.E. 1997. A summary of CA and MA recommendations for harvested vegetables. In: M.E. Saltveit (ed) Vegetables and ornamentals. Postharvest Hort. Series No. 18, Univ. Calif., Davis CA, CA'97 Proc. 4:98-117.

13. Beaudry R.M., A.C. Cameron, A. Shirazi and D.L. Dostal-Lange. 1992. Modified Atmosphere Packaging of blueberry fruit: Effect of temperature on package O2 and CO2

. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 117:436-441.

14. Fishman, S., V. Rodov and S. Ben-Yehoshua. 1996. Mathematical model for perforation effect on oxygen and water vapor dynamics in modified atmosphere packages. J. Food Sci. 61:956-961

15. Beaudry R.M., A.C. Cameron, A. Shirazi and D.L. Dostal-Lange. 1992. MAP of blueberry fruit: Effect of temperature on package O2 and CO2. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 117:436-441.

16. Cameron, A.C., B.D. Patterson, P.C. Talasila and D.W. Joles. 1993. Modeling the risk in MAP: A case for sense-and-respond packaging In: G. Blanpied, J. Bartsch and J.

17. Lakakul, R., R.M.and R.J. Hernandez. 1999. Modeling respiration of apple slices in MAP packages. J. Food Sci. 64:105-110.

ΑΕΡΙΟΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΤΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΕΡΙΟΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ
ΠΛΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΤΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ

Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

(α) Εισαγωγή

Οι πλαστικοποιητές είναι οργανικοί εστέρες με υψηλό σημείο ζέσεως οι οποίοι όταν προστίθενται στα πολυμερή τροποποιούν (βελτιώνουν) κάποιες φυσικές και μηχανικές ιδιότητες τους. Αυξάνουν την ευκαμψία, την ικανότητα έκτασης (elongation), την ελαστικότητα και την ευκολία μηχανικής κατεργασίας (processibility) των πολυμερών.

Η πλαστικοποίηση ενός πολυμερούς συνίσταται σε μια ελεγχόμενη ελάττωση των δυνάμεων έλξεως μεταξύ των μοριακών αλυσίδων. Η έκταση της πλαστικοποιητικής ενέργειας εξαρτάται μερικώς από τη μοριακή δομή του πολυμερούς και μερικώς από τη μοριακή δομή του πλαστικοποιητή. Γενικά οι πλαστικοποιητές είναι πολικά μόρια. Όσο ισχυρότερες είναι οι συνδετικές δυνάμεις μεταξύ των πολυμερικών αλυσίδων τόσο μεγαλύτερη πολικότητα πρέπει να έχει ο πλαστικοποιητής. Οι πλαστικοποιητές έλκονται από τις πολικές ομάδες της αλυσίδας του πολυμερούς και αντικαθιστούν δεσμούς πολυμερούς-πολυμερούς με δεσμούς πολυμερούς-πλαστικοποιητή.

(β) Παραγωγή πλαστικοποιητών

Το μεγαλύτερο ποσοστό των παραγόμενων πλαστικοποιητών (-80%) χρησιμοποιούνται για την πλαστικοποίηση του πολυβινυλοχλωριδίου (PVC). Για εφαρμογές στα τρόφιμα ο περισσότερο ευρέως χρησιμοποιούμενος πλαστικοποιητής για το PVC είναι ο DEHA (δι-2-αιθυλο-εξυλο-αδιπικός) εστέρας. Άλλοι πλαστικοποιητές με αρκετές εφαρμογές είναι το εποξειδωμένο σογιέλαιο (ESBO), ο ακετυλο-τριβουτυλο-κιτρικός εστέρας (ATBC), ο διβουτυλοσεβακικός (DBS) κ.α.

(γ) Τοξική δράση των πλαστικοποιητών

Οι πλαστικοποιητές (πολικά μόρια) παρουσιάζουν αυξημένη διαλυτότητα στο λίπος των τροφίμων, το οποίο αποτελείται κυρίως από τριγλυκερίδια (πολικά μόρια), με αποτέλεσμα να μεταφέρονται από τα πλαστικά συσκευασίας στα συσκευασμένα τρόφιμα (όμοια διαλύουν όμοια), ιδίως σε εκείνα με αυξημένη λιποπεριεκτικότητα.

Το παραπάνω είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό δεδομένου ότι υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις τοξικότητας των πλαστικοποιητών. Αναφέρεται ότι ο πλαστικοποιητής DEHP (δι-2αιθυλο-εξυλο-φθαλικός) εστέρας, ανιχνεύθηκε στο συκώτι, τη σπλήνα, τους πνεύμονες και στο λίπος του υπογαστρίου ασθενών που είχαν δεχτεί μεταγγίσεις αίματος αποθηκευμένου σε πλαστικοποιημένες σακούλες PVC. Βρέθηκε ότι ο DEHP προκαλεί σε πειραματόζωα συγκόλληση των αιμοπεταλίων με αποτέλεσμα θρόμβωση και τελικά το θάνατο, καθώς και αναστολή της δράσης ηπατικών ενζύμων. Τα αποτελέσματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι μεταβολίτες του DEHP και κυρίως ο ΜΕΗΡ (μονο-2αιθυλο-εξυλο-φθαλικός)

εστέρας, είναι περισσότερο τοξικοί από αυτόν. Παρόμοιες ενδείξεις υπάρχουν για τον DEHA. Μια έρευνα σε ποντίκια στα οποία χορηγήθηκαν υψηλά επίπεδα

DEHA για 2 χρόνια έδειξε αυξημένη τάση για ηπατικούς όγκους ενώ παρόμοιες ανωμαλίες στο συκώτι παρατηρήθηκαν σε αρουραίους που τους χορηγήθηκε DEHA για μικρό χρονικό διάστημα.

Λόγω των παραπάνω έχουν θεσπιστεί ανώτατα επιτρεπόμενα όρια για τη μεταφορά κάποιων πλαστικοποιητών στα τρόφιμα (για τον DEHA το όριο είναι 18 mg/kg τροφίμου) ενώ για άλλους η έρευνα είναι ακόμη σε εξέλιξη.

Β. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

Σκοπός

Προσδιορισμός της μεταφερόμενης ποσότητας των πλαστικοποιητών, λόγω της τοξικότητάς τους, στα συσκευασμένα τρόφιμα καθώς και των παραμέτρων που την επηρεάζουν.

Πείραμα μεταφοράς

Παραλληλόγραμμες λωρίδες μεμβρανών PVC περιτυλίγονται σε ανοξείδωτο μεταλλικό πλέγμα και ακολουθεί θερμοσυγκόλληση. Ο συνδυασμός μεμβράνη-πλέγμα τοποθετείται σε γυάλινο βάζο που περιέχει ελαιόλαδο. Λόγω της θερμοσυγκόλλησης εξασφαλίζεται η επαφή του ελαιολάδου μόνο με τη μία πλευρά της μεμβράνης (one side contact). Το μεταλλικό πλέγμα χρησιμοποιείται για να διατηρείται η μεμβράνη τεντωμένη και να επιτυγχάνεται έτσι καλύτερη επαφή με το ελαιόλαδο.

Μέθοδος ανάλυσης DEHA σε ελαιόλαδο

Σαπωνοποίηση: Με τη σαπωνοποίηση ο αδιπικός εστέρας διασπάται σε αδιπικό οξύ και 2-αιθυλο-1-εξανόλη.
Απόσταξη με υδρατμούς: Με την απόσταξη με υδρατμούς απομακρύνεται η εξανόλη από όλα τα λιπαρά συστατικά και μεταφέρεται στην υδατική στοιβάδα.
Εκχύλιση με διαιθυλαιθέρα: Η 2-αιθυλο-1-εξανόλη μεταφέρεται στην αιθερική στοιβάδα και διαχωρίζεται από το νερό.
Αεριογρωματογραφίκή ανάλυση: Μετά από εξάτμιση του αιθέρα και επαναδιάλυση αυτού σε CS₂ το διάλυμα που προκύπτει χρησιμοποιείται για αεριοχρωματογραφική ανάλυση, με χρήση πρότυπης καμπύλης που προκύπτει από διαλύματα γνωστής συγκέντρωσης 2-αιθυλο-1-εξανόλης σε CS₂.

Αεριοχρωματογραφική ανάλυση DEHA

Το αλκοολικό συστατικό που προέκυψε από τη σαπωνοποίηση του DEHA (2-αίθυλο-1-εξανόλη), προσδιορίστηκε κάτω από τις ακόλουθες συνθήκες:

Συσκευή: Αέριος χρωματογράφος Varian 3700 με διπλό ανιχνευτή ιονισμού φλόγας
Στήλη: Από αλουμίνιο, μήκους 1,90 m και εσωτ. Διαμέτρου 6,35mm. Η στατική φάση είναι10% SE-30, προσροφημένη σε αδρανές υλικό:Anachrom ABS, 60-80 Mesh
Θερμοκρασίες: Στήλης: 165˚C

Εκχυτή: 220˚C

Ανιχνευτή: 220˚C

Φέρον αέριο: Άζωτο υψηλής καθαρότητας (99,999%)
Ροή φέροντος αερίου: 40ml/min
Μικροσύρριγγα υγρού: 10μl
Ποσότητα δείγματος: 1μl

Επεξεργασία αποτελεσμάτων

Αρχικά υπολογίστηκαν οι τιμές του y, που ισούται με το γινόμενο του εμβαδού επί την ευαισθησία του χρωματογράφου. Ενώ όπου x είναι η συγκέντρωση της εξανόλης σε ng/μl CS₂

Στη συνέχεια εφαρμόστηκε η μέθοδος των ελάχιστων τετραγώνων για να υπολογισθεί η συγκέντρωση του άγνωστου διαλύματος. Από τη γραφική προέκυψε ότι η εξίσωση της ευθείας είναι:

y = 617,77 × x + 485237

Με βάση την παραπάνω εξίσωση για y = 69285500  x = 111368,73 ng εξανόλης/ μl CS_2.

Με τις κατάλληλες αναγογές προέκυψε τελικώς ότι η συγκέντρωση της εξανόλης είναι 133,64×10³ mg/l. Επειδή 1 μόριο πλαστικοποιητή δίνει 2 μόρια εξανόλης, η συγκέντρωση του πλαστικοποιητή στο διάλυμά μας θα είναι 66,82×10³ mg/l. Η τιμή αυτή αντιστοιχεί σε ποσοστό ανάκτησης 75%, άρα στα 100% έχουμε 89,09×10³ mg/l, τιμή η οποία βρίσκεται πολύ υψηλότερα από το ανώτερο επιτρεπόμενο όριο που είναι 18 mg DEHA/l.

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

MCT ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΚΉ ΑΠΌΔΟΣΗ

1. Γενικά για τα MCTs

Τα λιπαρά Οξέα Μέσης Αλύσου (Medium Change Triglycerides MCTs) χρησιμοποιουνται για διατροφικούς αλλά και για εμπορικούς σκοπούς. Αυτά προέρχονται από τα λαουρικά έλαια. Κατά την διαδικασία παραγωγής των αυτών των λιπαρών οξέων τα λαουρικά έλαια, υδρολύονται σε λιπαρά οξέαμεσης αλύσου και γλυκερόλη. Στην συνέχεια από το μείγμα αυτό απομακρύνεται η γλυκερόλη και έπειτα τα λιπαρά οξέα απόστάσονται. Το κλάσμα αυτό λαμβάνεται και χρησιμοποιείται εμπορικά. Το μίγμα αυτό κύρια αποτελείται από καπριλικό οξύ με 8 ατομα C ή οκταενοϊκό οξύ, και από λιπαρά οξέα με 10 άτομα C το καπρικό και το δεκαενοϊκό.(1)

2. Μηχανισμός δράσης

Η κύρια χρήση των MCTs ως ενεργειακό υπόστρωμα , ειδικό για ορισμένες περιπτώσεις, όπως σύνδρομα δυσαπορροφησης. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα λιπατά οξέα αυτής της κατηγορίας είναι και κετογόνα.(1,2)

Η φυσιολογία όπως και η βιοχημεία αυτών των ενώσεων είναι πολύ διαφορετική από τις αντίστοιχες των Λιπαρών Οξέων Μακράς Αλυσου (Long Chain Triglycerides LCT). Αυτή η διαφορά έγκειται στον τρόπο τον οποίο τα MCTs απορροφούνται. Τα MCTs απορροφώνται ταχύτατα από το λεπτό έντερο άμεσα ή αφού δεχτούν υδρόλυση και διοχετεύονται στην κυκλοφορία. Ο επόμενος σταθμός αυτών είναι το ήπαρ για τον μεταβολισμό τους. Στο ήπαρ τα οξέα αυτά μετατρέπονται σε εστερες αυτών με ακέτυλ-CoA. Στην συνέχεια οι εστέρες αυτοί οδηγούνται στα μιτοχόνδρια όπου μεταβολίζονται σε ακετοξικό και β-υδρόξυβουτυρικό. Το πρώτο μιτοχονδριακό ένζυμο που λαμβάνει μέρος στην διαδικασία αυτή είναι το μέσης-αλύσου-CoA-δευδρογονάση. Το ακετοξικό και το β-υδρόξυβουτυρικό μπορούν να μεταβολιστούν στο ηπαρ περαιτέρω σε CO2 , H2O και ενέργεια, ενώ μπορούν να ακολουθήσουν και άλλες οδούς στο ήπαρ ή ακόμα να οδηγηθούν στην συστηματική κυκλοφορία και μέσω αυτής και στους υπόλοιπους ιστούς, όπου θα μεταβολιστούν σε CO2 , H2O και ενέργεια. Χαρακτηριστικό έιναι ότι ένα πολύ μικρό ποσό αποθηκεύεται στον λιπώδη ιστό.(1)

Αντίθετα, τα LCTs πρώτα πρέπει να υδρολυθούν στο λεπτό έντερο και σε λιπαρά οξέα μακράς αλύσου και μετά να απορροφηθούν από το έντερο. Στην συνέσεια υφίστανται επανεστεροπολιηση στα κύτταρα του εντερικού βλενογόνου σε τριγυκερίδια, τα οποία λαμβάνονται από τα χυλομικρά και μεταφέρονται δια μέσω του λεμφικού συστήματος στην κυκλοφορία. Μέσω της συστηματικής κυκλοφορίας τα τριγλυκερίδια αυτά οδηγούνται στους διάφορους ιστούς του σώματος, συμπεριλαμβανομένου και του λιπώδους ιστού.(1)

3. Χρήση των MCTs

Η χρήση των MCTs όπως αναφέρθηκε και παραπάνω είναι ως εναλλακτικό υπόστρωμα πηγής ενέργειας σε ασθενείς με σύνδρομο δυσαπορρόφησης. Έχουν γίνει όμως λόγο των ιδιοτήτων τους και της δράσης τους πολλές υποθέσεις, που έχουν να κάνουν με την μείωση του βάρους(2) αλλά και την αύξησης της αθλητικής απόδοσης σε αθλητές μέσω της εξοικονόμησης ενέργειας από τους υδατάνθρακες. Αυτό δεν μπορούσε παρά να αποτελέσει ένα έναυσμα για της εταιρίες παραγωγής συμπληρωμάτων για την προώθηση των προϊόντων τους. Αυτό παρατηρείται όχι μόνο στο διαδύκτιο αλλά και στα διάφορα αθλητικά κέντα και γυμναστήρια(4).

Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Από μελέτες που έχουν γίνει σχετικά, δεν έχουν προκύψει στοιχεία που να στηρίζουν αυτές τις υποθέσεις, εκτός από κάποιες που έδειξαν κάποια θετικά αποτελέσματα, αλλά και αυτές υποστήριζαν μια αύξηση της απόδοσης σε συνδυασμό με υδατάνθρακες Σε μελέτη που έγινε όσον αφορά την μείωση του βάρους μέσω την αύξησης του μεταβολικού ρυθμού ( αύξηση της χρησιμοποίησης του λίπους), έδειξε ότι για να προκύψουν θετικά αποτελέσματα, απαιτείται μια διατροφή που θα αποτελείται ενεργειακά από MCTs κατά 50%, γεγονός, που όπως περιγράφεται παρακάτω μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητα αποτελέσματα (γαστρεντερικές διαταραχές, διαταραχή λιπιδίων πλάσματος, αύξηση κετονών κ.α) (3).

4. χρησιμοποίηση των MCTs αντί των CHO κατά την διάρκεια της άσκησης

Όπως αναφέρθηκε και αρχικά, τα MCTs λόγω των ιδιοτήτων τους, θεωρήθηκε ότι έχουν εργογόνο δράση για τους αθλητές. Αυτή η υπόθεση όμως μέσα από μελέτες που έγιναν σε διάφορα ινστιτούτα που ενδιαφέρονται γι’ αυτό τον σκοπό έδειξε τελείως διαφορετικά αποτελέσματα.

Ο σκοπός της μελέτης που αναφέρεται παρακάτω ήταν να μελετήσει την χρησιμοποίηση των CHO και πώς αυτή μεταβάλλεται κατά την διάρκεια του αγώνα ή της άσκησης μετά από χορήγηση συμπληρωμάτων που αποτελούνταν από διάλυμα CHO και από διάλυμα MCTs και CHO. Ο τύπος της μελέτης ήταν διπλή τυφλή- διασταυρούμενη και πήραν μέρος 9 αθλητές οι οποίοι ασκήθηκαν για 180 λεπτά στο 50% της μέγιστης αερόβιας άσκησης (Vmax) και στο 57% της μέγιστης κατανάλωσης οξυγόνου (VO2max).

Στην αρχή και το τέλος της μελέτης έγινε βιοψία των μυών και πάρθηκε δείγμα από τον τετρακέφαλο, ενώ κατά την διάρκεια της άσκησης έγινε και η συλλογή των αερίων. Για την εκτίμηση της ενδογενούς ή της εξωγενούς οξείδωσης των CHO. (11)

Ως αποτέλεσμα, βρέθηκε ότι δεν υπήρχαν διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων, ούτε προς το μυικό γλυκογόνο αλλά ούτε και στην οξείδωση των υδατανθράκων. Από αυτή την μελέτη όμως βράθηκε ότι τα επίπεδα των FFA του πλάσματος ήταν πολύ αυξημένα στους αθλητές που λάμβαναν το μεικτό διάλυμα (περίπου 500μmole/L) και ακόμα υπήρχαν και αυξημένα ποσά κετονών στο αίμα.(11,8)

5. MCTs και λιπιδαιμικό προφίλ αθλητών

Εκτός όμως, από το γεγονός ότι τα MCTs δεν έχουν κάποια εργογόνο δράση, ενοχοποιούνται και για την αρνητική τους δράση που έχουν έναντι των λιπιδίων του αίματος. (11,8).

Σε μια τυχαιοποιημένη –διασταυρούμενη μελέτη που έγινε στο Τμήμα Διατροφής και Άσκησης του Πανεπιστημίου του San Diego των ΗΠΑ, στην οποία μελετήθηκαν δρομείς ταχύτητας, ηλικίας 30,5+/-5,5, φάνηκε ότι εκτός της μη εργογόνου δράσης των MCTs παρουσιάζουν και έναν αρνητικό επηρεασμό στο λιπίδια του πλάσματος των αθλητών.

Οι αθλητές αυτοί χωρίσθηκαν σε δύο ομάδες, οι δυο τους λάμβαναν καθημερινά μια χαμήου περιεχομένου διατροφή της τάξεως των 15% της ημερήσιας πρόσληψης θερμίδων. Η ομάδα που λάμβανε τα MCTs κατανάλωνε 30 gr διαλύματος MCTs και η ομάδα που κατανάλωνε LCT 28 gr την ημέρα διάλυμα, από καλαμποκέλαιο 2 φορές την ημέρα. Μετά από κτανάλωση αυτής της διατροφής από τους συμμετέχοντες αθλητές, έγινε λήψη αίματος και από τις δύο ομάδες και έγινε έλεγχος για διαφορές στις τιμές των λιπιδίων του πλάσματος. Βρέθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση της ποσότητας των TC (Total Cholesterol, ολική χοληστερόλη), στην LDL-C (Low Density Lipoproteins, χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες) και των TG (τριακυλο-γλυκερολών), ενώ δεν φάνηκε κάποια σημαντική διαφορά των HDL (high Density Lipoproteins, υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες.

Από τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης αλλά και άλλων(11,8) γίνεται φανερό ότι η πρόσληψη MCTs επηρεάζει αρνητικά το λιπιδαιμικό προφίλ των ατόμων-αθλητών που. Για τν λόγο αυτό θα πρέπει να γίνουν και άλλες μελέτες πάνω στο θέμα που θα αφορούν μεγαλύτερο διάστημα λήψης των MCTs.

Γεγονός είναι ότι υπάρχουν πολύ λίγα στοιχεία που να υποστηρίζουν την εργογόνο δράση των MCTs, τα αρνητικά όμως αποτελέσματα που φαίνεται να έχουν στο λιπιδαιμικό προφίλ φαίνεται να αντισταθμίζουν τα οφέλη αυτά.(6,8)

6. Προβλήματα από την χρήση MCTs

Εκτός των υποθέσεων για αύξηση της απόδοσης στους αθλητές μετά την κατανάλωση MCTs και των μέχρι τώρα απογοητευτικών αποτελεσμάτων προς αυτήν την κατεύθυνση, θα πρέπει να λάβουμε υπ όψιν και τις πιθανές επιπλοκές που μπορούν να προκύψουν από την χρήση αυτών των λιπιδίων. (2,3,)

Από διάφορες μελέτες έχει φανεί ότι αυξημένη ποσότητα MCTs μπορεί να οδηγήσει σε γαστρεντερικές διαταραχές., ειδικά όταν λαμβάνονται με άδειο στομάχι. Γι’ αυτό τον λόγο προτείνεται να μην ξεπερνάει η ποσότητα που λαμβάνεται τα 30 gr, διότι τέτοιου είδους διαταραχές είναι φανερό ότι δεν θα βοηθούσαν τον αθλητή.

Ένας άλλος συσχετισμός που έχει μελετηθεί είναι αυτός της πρόσληψης MCTs και αύξησης τη χοληστερόλης του πλάσματος και/ ή των τριγλυκεριδίων, χωρίς ταυτόχρονη αύξηση της HDL.(3). Αυτή η διαταραχή είναι πολύ σημαντική και είναι ένα ισχυρό μείον στην χρήση των σκευασμάτων που κυκλοφορούν στο εμπόριο.

Ένα άλλο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν είναι η αύξηση των κετονων στο πλάσμα των αθλητών που κατά τις μελέτες που έγινα ήταν στατιστικά σημαντική σε σχέση με αθλητές που λάμβαναν διατροφή με LCTs. (1,2,5)

7. συμπερασματικά

Γίνεται φανερό από τα στοιχεία που υπάρχουν μέχρι στιγμής στην διεθνή βιβλιογραφία, ότι τα MCTs δεν έχουν εργογόνο δράση και ότι δεν φαίνεται να χρησιμοποιούνται ως εναλλακτική πηγή ενέργεια από τον οργανισμό των αθλητών.

Εκτός όμως αυτής της πλάνης που δημιουργήθηκε σχετικά με αυτή την υπόθεση, καταλήγουμε να στο γεγονός ότι η πρόσληψη των λιπαρών αυτών σωμάτων, όχι μόνο δεν είναι εργογόνο ος αλλά συγχρόνως είναι και επιβλαβής, αυξάνοντας το λιπιδαιμικό προφίλ των αθλητών, αλλά έχουν και την τάση να αυξάνουν και το επίπεδο των κετονών στο αίμα, οδηγώντας σε αντίθετα αποτελέσματα(5).

Θα πρέπει λοιπόν να γίνουν περισσότερες μελέτες επί του θέματος, ώστε να καταλήξουν σε ένα συμπέρασμα που θα είναι αποδεκτό και γνωστό και θα απαγορεύσει στις εταιρίες συμπληρωμάτων να υποστηρίζει ιδιότητες που δεν ευσταθούν αλλά επιβαρύνουν και οδηγούν σε αποτελέσματα αντίθετα από αυτά που υπόσχονται.